another day

Polen, 6 augustus 2025

We zijn terug in Polen na ruim 6 weken door de Baltische landen te hebben getoerd. Alhoewel geen spectaculaire landschappen, is het ons niet tegengevallen. De stilte, weinig verkeer, mooie landschappen, mooie houten huizen, leuke dorpjes, mooie houten kerkjes, overal mooie plekjes om te overnachten. Vooral in Estland is het prachtig kamperen. De overheid heeft veel gratis campings gemaakt, vaak aan het begin van een wandeling. Altijd met een picknicktafel en een barbecue.

In het noordoosten van Estland verlaten we de kust en rijden naar Narva aan de Russische grens. Het is op dit moment alleen een grens voor voetgangers. Bussen rijden tot aan de grens aan de ene kant, voetgangers gaan lopend over de grensbrug en stappen weer op een bus aan de Russische kant. Er wordt wel gewerkt aan herstel van de weg tussen Estland en Rusland. Er liggen een paar flinke supermarkten vlakbij de brug die de grens vormt. De Lidl en de Maxima XXL. Mogelijk voor Russen?

Er ligt een mooie oude burcht in Narva, aan de grensrivier, met een wapperende Estse vlag. Precies tegenover deze burcht ligt ook aan de andere kant van de rivier een burcht, waarop de Russische vlag wappert.

De voertaal in dit deel van Estland is sowieso Russisch, 90% van de bevolking in het oostelijk deel van Estland is etnisch Russisch. We vragen in een winkel naar iets technisch dat we nodig hebben, met behulp van Google translate in het Ests. We laten de vertaling zien, maar ze heeft moeite om het te lezen, zegt dat ze moeilijk Ests kan lezen en vraagt of we de vertaler op Russisch kunnen zetten, dat lezend begrijpt ze wat we zoeken.

Narva is in Sovjettijd ontwikkeld tot een belangrijke industriestad, waar veel Russen naar toe trokken of werden geplaatst. Dat maakt dat er nog steeds zoveel etnische Russen wonen.

Als we later langs de kust van het grootste meer van het Balticum rijden, het grensmeer tussen Estland en Rusland, komen we weer in een gebied waar voornamelijk etnische Russen wonen, maar nu met een heel andere achtergrond en veel langer geleden: de Oudgelovigen. Dit waren Russen die in de 18^e en 19^e eeuw Rusland ontvluchtten vanwege hervormingen in de Russisch-orthodoxe staatskerk, zie ook Wikipedia. Er zijn daarom veel Russisch Orthodoxe kerkjes. Een mooie route langs het Peipusmeer, veel mooie dorpjes en houten huizen.

Het weer blijft nog steeds warm, soms echt te warm. Een enkele stortbui brengt wel even verkoeling maar niet voor lang. We zien op YouTube filmpjes van mensen die de Baltische landen bezoeken en bijna geen droge dag meemaken. We hebben wel mazzel met het weer.

Taal: we dachten in Zuid-Amerika dat de taal een barrière was omdat we maar beperkt Spaans spreken, maar daar konden we toch altijd wel begrijpen waarover wegaanduidingen gingen. Hier is dat heel anders, de talen in ieder van de Baltische landen is verschillend en met name Ests is weer totaal anders, het behoort tot de Finoegrische talen, verwant aan het Fins en Hongaars. Google translate brengt duidelijkheid, maar alles moet je opzoeken. De andere kant is dat de meeste mensen wel een beetje Engels spreken. 

We zijn dus weer terug in Polen, weer via de Suwalki-corridor omdat dit de enige manier is om de Baltische landen te bereiken. Andere routes zouden door Belarus en Rusland voeren en is geen alternatief tegenwoordig. We vinden het wel heel jammer dat we niet meer door Rusland zouden kunnen reizen. Ooit hadden we een reisroute helemaal klaar liggen om door Rusland naar Mongolië te rijden. Zou een hele mooie tocht zijn geweest, maar helaas is dat niet meer verantwoord, vinden wij.

Op onze weg Polen in zouden we niet te ver hoeven af te wijken om nog een keer naar de Wolfsschanze te gaan. We zijn hier ook in 2018 geweest, toen we een rondje door Polen maakten.

De Wolfsschanze was het geheime hoofdkwartier van Hitler voor het oostfront. Toen we hier vorige keer waren was het heel rustig, toen we er nu aankwamen was het veel drukker. Je mag overnachten op de parkeerplaats, meer een stuk bos, tussen de bomen. Daarmee mag je ook het terrein op na sluitingstijd.

De Wolfsschanze (zie Wikipedia, maar de meeste info zie je op de Engelstalige Wiki, zie dan Wolf’s Lair). Het is een zeer omvangrijk bunkercomplex, dat in 1941 werd gebouwd in de bossen bij Görlitz. Het doel was ondersteuning voor het oostfront. Het is de locatie waar Hitler het meest is verbleven, bij elkaar meer dan 800 dagen. Tussen de bunkers was op palen camouflagenetten gespannen en de daken waren begroeid, waardoor het moeilijk te lokaliseren was. In juli 1944 is hier door eigen officieren een aanslag op Hitler is gepleegd.

Omdat het Rode Leger naderde hebben de Duitsers eind november 1944 de Wolfsschanze verlaten. In januari 1945 is het complex door de Duitsers zoveel mogelijk opgeblazen, maar door de dikte van het beton was volledige destructie niet mogelijk. Drie dagen later is de Wolfsschanze door het Rode Leger ingenomen, zonder een schot te lossen.

De Russen waren volledig verrast door wat ze aantroffen, wisten niet van het bestaan van dit bunkercomplex met de langdurige aanwezigheid van Hitler. Of de geallieerden wel wisten van deze locatie is nooit bekend gemaakt, maar er is nooit een bombardement op uitgevoerd.

We lopen ’s morgens om half zeven het complex op en zijn helemaal alleen. De toegang is pas vanaf 8 uur, maar omdat wij binnen het terrein overnachten mogen we er op ieder moment rondlopen. 

Het blijft een indrukwekkende plek in de geschiedenis en blijvend actueel.

Onze route door de Baltische landen

Burcht bij Narvan, aan de Russische grens

De burcht aan de andere kant van de
grensrivier, met de Russische vlag

De brug over de grensrivier de Narva,
nu alleen voor voetgangers toegankelijk

De rij voor de grens aan de Estse kant 

Sillamäe, een dorpje na de oorlog
opgebouwd in neoclassicistische
Stalinistische architectuur

Altijd weer een mooi overnachtingsplekje

Russisch-orthodox kloostercomplex

Begraafplaats bij het kloostercomplex

Kallaste, aan het Peipusmeer.
Een piepklein dorpje met een oeverboog
als zangpodium

Bijzondere uitkijktoren aan een plankenpad

Een adder (giftig) op het pad.
John zag hem niet en liep er vlak langs.

Ruïnes zat in de Balticum

Wie wil er niet zo'n tiny house

Het kasteel van Trakai, vlak bij Vilnius,
supertoeristisch

Wolfsschanze, Polen

Herinneringsplaquette voor de aanslag op
Hitler op 20 juli 1944
door officieren van de Wehrmacht

De bunker van Hitler

Weer een prachtig plekje in het
midden van Polen, aan een riviertje

En toen kwam er 's avonds plotseling
een paramotorist langs